Niet eens zolang geleden zagen we de kelder hoofdzakelijk als wasplaats of technische ruimte. Niet direct een plek waar je comfort verwacht. Reken daarbij nog het feit dat veel oude huizen een gemetselde kelder hebben - soms zelfs zonder vloer - en je weet dat de renovatie een flink karwei is. Vooral omdat ingegraven ruimtes hun eigen problematiek en beperkingen hebben.

Voorstudie

Alvorens na te denken over een nieuwe functie voor je kelder is het aan te raden om eerst de beperkingen in beeld te brengen. Je doet daarvoor best een beroep op professionals: een architect of een studiebureau. Het verslag moet duidelijk maken of het wel haalbaar en verstandig is om in de kelder een extra kamer te maken. In welke staat zijn de wanden? Ligt de kelder in overstromingsgebied? Zit hij in zandgrond of een natte leemachtige grond?

Omdat de kelder onder de grond zit, hoeft het niet te verwonderen dat er in veel oude kelders vocht aanwezig is. Vooral omdat een gemetselde kelder op zich nooit volledig waterdicht is. Problemen met vocht worden onder andere veroorzaakt door scheuren en barsten in de kelderwand, door lekken aan de doorvoer van leidingen en ter hoogte van de naad waar de wanden en vloer samenkomen.

Waterinfiltratie

Niet zelden is vocht in de kelder een gevolg van een te hoge grondwaterstand door bijvoorbeeld overvloedige regen of een verhoogde druk van het grondwater. Als de kelder aan de buitenkant onvoldoende beschermd is, komt het water gewoon binnen door de wanden of de vloer. Grote plassen zijn in oude kelders geen uitzondering.

Mathys-Zinsser

Mathys-Zinsser © .

Je kan het probleem aanpakken door op de kelderwanden- en vloer een waterdichte cementering aan te brengen, een zogeheten bekuiping. Een andere mogelijkheid is drainage. Die methode gebruik je wanneer de druk van het grondwater te hoog is. Hoe dan ook: zit het grondwater hoger dan je vloer - zelfs al is het tijdelijk - dan is het af te raden om in de kelder een kamer in te richten.

Opstijgend vocht

Een ander probleem is opstijgend vocht. Het gaat dan niet om water dat door de wanden naar binnen vloeit maar om absorptie door die wanden. Opstijgend vocht doet zich ook voor als er geen grondwater aanwezig is. Je herkent het fenomeen aan donkere vlekken op de muur, uitbloeiingen of beschadigingen van het metselwerk.

Opstijgend vocht is het best te behandelen via de buitenkant. Daarbij wordt grond verwijderd en wordt een membraan aangebracht om contact tussen de grond en het ingegraven gedeelte van de wand te voorkomen. Gezien de praktische bezwaren bestaat ook de mogelijkheid om interventies uit te voeren via de binnenkant. Denk aan het injecteren van de muren met een hydrofobe oplossing.

Condensatie

Vocht in je kelder is niet alleen nadelig voor de constructie. Een hoge luchtvochtigheid trekt ook schimmels en bacteriën aan. Naast een aanslag op je gezondheid, vormen die een risico voor de spullen die je bewaart in je kelder. Maar de bestrijding van opstijgend vocht of waterinfiltratie is nog geen garantie voor een gezond binnenklimaat. Een derde mogelijke oorzaak is namelijk condensatie. En om dat aan te pakken, is een goede ventilatie nodig.

DBXR

DBXR © .

Ga je de kelder een nieuwe functie geven, dan is er veel kans dat je daarbij meer vocht zal produceren. Het menselijk lichaam is goed voor een dagelijkse productie van 0,90 tot 1,25 kg waterdamp. Zelfs als je de kelder alleen gebruikt om er voedingswaren op te slaan, is een gezond binnenklimaat een must. Ook al is het wettelijk gezien niet verplicht een onbewoonde kelder te ventileren.

Drie systemen ...

Net als voor andere kamers zijn er voor kelders vier systemen. Natuurlijke ventilatie - systeem A - bestaat erin dat je geregeld de ramen openzet. In kelders zonder ramen kan je desnoods werken met ventilatieroosters. Hoe dan ook is natuurlijke ventilatie af te raden als je van plan bent de kelder en nieuwe functie te geven. Het resulteert in een buitensporig warmteverlies en doet vochtgevoelige materialen weinig goed.

Systeem B gebruikt ventilatoren om verse lucht aan te voeren en voert de vervuilde lucht af via roosters. In de praktijk kom je dit type zelden tegen. Je kan in de kelder wel een mechanische afvoer installeren in combinatie met aanvoer via roosters. Met dit zogenaamde systeem C is de ventilatie minder afhankelijk van de weersomstandigheden. Beide systemen hebben als nadeel dat in niet verwarmde ruimtes condensatie kan optreden. Je combineert ze dus het best met een luchtontvochtiger.

... één winnaar

De ideale manier om een kelder te ventileren is met een volledig mechanische ventilatie. Het zogeheten systeem D gebruikt twee ventilatoren. Er zijn geen roosters nodig waardoor ook geen lawaai binnenkomt. Een ander voordeel is dat de buitenlucht eerst wordt gefilterd. En door uit de vervuilde lucht de warmte te recupereren, is het ook een energiezuinige manier van ventileren. Hou er wel rekening mee dat dit type ventilatie meer plaats inneemt in de kelder en duurder is dan een ventilatiesysteem C.

Greenarch

Greenarch © .

Meer weten over kelders inrichten als leefruimte? Lees er alles over in Ik Ga Bouwen 406.